Wybory po nowemu

Patrząc logicznie
Waldemar Szumny

                    

Zdjęcie: Waldemar Szumny / Archiwum

Dziś została podpisana przez Prezydenta RP spora nowelizacja zasad wyborczych. Dzięki temu najbliższe wybory samorządowe będą wyglądały inaczej, niż do tej pory.

Nowe przepisy o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych zawierają liczne i istotne zmiany. Odnoszą się one do Kodeksu wyborczego oraz ustaw dotyczących funkcjonowania poszczególnych szczebli samorządu terytorialnego. Są to zdecydowanie korzystne i zasadne regulacje. Mają na celu poprawę udziału mieszkańców w partycypacji społecznej poprzez koncepcję budżetu obywatelskiego, bardziej przejrzyste wybory, prostszą inicjatywę uchwałodawczą i większą kontrolę społeczną organów samorządowych. W efekcie tych zmian stworzone i wzmocnione zostaną możliwości bardziej jawnegotransparentnego procesu wyborczego, a także silniejszej niż obecnie pozycji i roli radnych.

Nowe propozycje zmian ustawowych – z uwagi na bardziej przejrzysteproobywatelskie rozwiązania – odnoszą się do większych kompetencji rad, nowej komisji (skarg, wniosków i petycji), klubów radnych oraz poszczególnych radnych (uprawnienia kontrolne). To właśnie poszerzone uprawnienia samorządów decydują o większej demokratyzacji życia społecznego. Jest to jednym z kierunków proponowanych zmian. Równie ważne jest przyjęcie nowej struktury i sposobu powoływania organów wyborczych, szczególnie w kontekście ostatnich wyborów samorządowych z 2014 r. z obszerną skalą protestów i ogromnym odsetkiem głosów nieważnych, z licznymi wątpliwościami co do rzetelności całego procesu wyborczego.

Liczne zalety

Poprzez zlikwidowanie w większych gminach i miastach okręgów jednomandatowych nastąpi bardziej proporcjonalny podział mandatów wyborczych, co osłabi bariery dla społeczności lokalnych. Zlikwiduje to powszechne odczucie tzw. głosów zmarnowanych. W dotychczasowej ordynacji większościowej nawet poparcie bliskie 50% nie gwarantowało wyboru. Przy nowych zasadach takie wyniki znajdą już przełożenie na rzeczywiste mandaty radnych. Okręgi kilkumandatowe są „sprawiedliwsze” w odbiorze społecznym od jednomandatowych, bowiem są proporcjonalne, a nie większościowe.

Niezwykle ważnym i potrzebnym rozwiązaniem jest uregulowanie instytucji budżetu obywatelskiego jako jednej z form konsultacji z mieszkańcami. Godnym podkreślenia jest jego obligatoryjność w gminach będących miastami na prawach powiatu. Ważna też jest jego wielkość w postaci stałej kwoty odnoszącej się do wydatków gminy w roku poprzednim.

Istotnymi elementami transparentności i jawności pracy organów samorządowych są wprowadzone obowiązki transmisji, nagrywania i upubliczniania nagrań sesji rad i sejmików oraz rejestrowania i upubliczniania wykazów głosowań. Zwiększonej demokratyzacji służą też korzystne zapisy wprowadzające instytucję obywatelskiej inicjatywy uchwałodawczej. Jak również coroczną debatę o stanie samorządu połączoną z udzieleniem wotum zaufania organowi wykonawczemu oraz ustawowe uregulowanie interpelacji i zapytań radnych. Praktycznym i logicznym pomysłem jest wyodrębnienie ze struktur urzędu biur obsługujących organ stanowiący i komisje. Właściwe jest także przeniesienie z rady gminy na wójta (burmistrza, prezydenta) kompetencji w zakresie powoływania i odwoływania skarbnika gminy.

Kilka pytań

Wartym poparcia jest cały szereg zmian przepisów ustawy Kodeks wyborczy. Niektóre albo nie sprawdziły się dotychczas (stąd zniesienie wyborów dwudniowych i powszechnego głosowania korespondencyjnego), albo są reakcją na występujące przez lata nieprawidłowości (stąd m.in. transmisja z lokalu wyborczego w dniu głosowania, nowy sposób liczenia głosów, dodatkowe wyposażenie techniczne lokali wyborczych). Długo oczekiwanym rozwiązaniem jest też wprowadzenie dwukadencyjności wójtów (burmistrzów, prezydentów). Dotyczy to też mniejszej niż dotychczas liczby kandydatów na liście w wyborach do organów stanowiących. Patrząc całościowo na nowe regulacje można podsumować, iż proponowane zmiany przepisów są uzasadnionekonieczne. Chodzi o pozytywny kierunek zwiększający udział mieszkańców zarówno w samym procesie wyborczym, jak i na etapie funkcjonowania samorządu terytorialnego w Polsce. Stwarza się też lepszeprecyzyjniejsze niż dotychczas  możliwości kontrolowania niektórych organów publicznych.

Czy zatem – patrząc logicznie – można zrozumieć głosy protestów przeciwko tym oczekiwanym przez obywateli zasadom i regulacjom?

Czy można zrozumieć chęć utrzymywania przez niektóre środowiska poprzednich przepisów, budzących tak liczne kontrowersje?

Tagi: , ,

Komentarze